Caciquismo de manual.

O informe negativo da Comisión Provincial de Patrimonio de A Coruña sobre a declaración de Ben de Interese Cultural (BIC) para o convento de Santo Antonio de Herbón, en Padrón, significa, de facto, abalar as presións exercidas por algúns veciños e polo alcalde. Tamén evidencia un cambio radical da Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia pois, ata xaneiro deste ano, mantivo unha posición entusiasta e favorable ó BIC.

A iniciativa de solicitar a declaración de BIC foi promovida polo Seminario Galego de Educación para a Paz, a Asociación Galega de Amigos do Camiño de Santiago, a Sociedade Cooperativa Viravolta e a Fundación Convento de Herbón. Tratábase de acceder ó financiamento a cargo do 1% cultural do Mº de Fomento para rehabilitar uns espazos cedidos polos franciscanos para poñer en marcha un Centro Internacional pola Paz onde tería tamén unha sede externa a Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC, o futuro Centro UNESCO de Galicia, e a Fundación Cultura de Paz que preside Federico Mayor Zaragoza, comprometido ??desde hai anos?? co proxecto e ó que doaría unha parte moi substancial da súa biblioteca e documentación persoal. Sería un Centro con salón de actos, sala de exposicións permanente (base dun futuro Museo da Paz), aulas, biblioteca e videoteca, para ofertar a colexios e institutos, ONGs e un lugar de encontro internacional sobre paz e dereitos humanos.

A Asociación de Amigos do Camiño pretendía instalar non só un albergue de peregrinos, que xa mantén na actualidade, senón un Centro de Estudios Xacobeos. Pola súa parte, a Sociedade Cooperativa Viravolta establecería unha casa de acollida para nenos en situación de risco e de exclusión social.
O proxecto de rehabilitación e de execución de obra, magnífico, o fixo un arquitecto galego de prestixio, Pedro de Llano, e no documento xustificativo participaron catedráticos ben recoñecidos.

Desde finais de 2009 estivemos pulando por esta iniciativa, de enorme interese para Padrón e para Galicia, ata que, en outubro de 2011, entreguei persoalmente toda a documentación necesaria en Madrid, no Ministerio de Fomento, que daquela aínda presidía Xosé Blanco. Había un acordo absoluto na adecuación do proxecto ó 1% cultural e comprometemos 700.000 euros para a rehabilitación de Herbón e a posta en marcha do Lar da Paz.

Ata aquel momento, Patrimonio, o seu director, José Manuel Rey Pichel, e a súa subdirectora, María Diz, cos seus propios técnicos, apoiaban de maneira entusiasta o proxecto, de feito, en outubro de 2011 aproban a incoación do expediente de declaración de BIC (DOG, 31 de Outubro, 2011). Nada menos que a propia Universidade de Santiago de Compostela e o Consello da Cultura Galega emiten informes favorables.

Que pasou entón para que esta sintonía empezara a desafinar?

Caciquismo de manual. Nada novo en Galicia, máxime cando se quere avanzar na protección do medio natural ou cultural. Por iniciativa dalgún veciño con intereses particulares preto do convento, con expectativas de negocio, e a colaboración incomprensible da alcaldía, o 23 de xaneiro, convócase unha asemblea ??popular?, nunca mellor dito, á que non se invita ás partes promotoras da iniciativa. Nesa reunión, o propio alcalde, nunha actitude de enorme irresponsabilidade alerta á veciñanza dos perigos da declaración BIC para Herbón, que si non van poder mover unha pedra sen permiso, que si terán que ocultar os invernadoiros con tullas, que Patrimonio terá que autorizar previamente calquera modificación… Alí mesmo anuncia alegacións do Concello contra do BIC, un mes fora de prazo, e tamén a recollida de sinaturas na parroquia. Neste ambiente enrarecido, en Herbón, empezan as ameazas contra do convento e o seu prior, Roberto Freire, contra a Asociación Sementar, chamadas telefónicas, envelenamento dunha cadela dos franciscanos… caciquismo de manual.

E recolléronse sinaturas, moitas que non son de Herbón, outras que non saben exactamente o que piden, e entréganse en Patrimonio. ? certo que non se pide a paralización do BIC pero, coa boca pequena e coas actuacións, ese é o obxectivo principal. As presións institucionais (e políticas) do alcalde non paran. Visitas á Comisión Provincial, á Dirección Xeral, especialmente para impedir o perímetro de especial protección (uns 150 metros) arredor da muralla do convento, unha medida que foi imposta unilateralmente por Patrimonio e que non estaba (nin está) na solicitude de BIC.

Mentres vémonos co alcalde en varias ocasións co ánimo de introducir racionalidade e buscar a mediación de Patrimonio, mesmo pedimos unha reunión, por escrito, nas dependencias da Xunta, para chegar a un acordo. E Patrimonio, sorprendentemente, inhíbese.

Ata o 2 de maio pasado. Ese día, o propio director xeral en persoa, e o alcalde de Padrón, presionan á Comisión Provincial e forzan unha votación contraria ó BIC. Tan só Carlos Amoedo Souto, vogal da Comisión Territorial de Patrimonio Histórico, en representación da Universidade de A Coruña, resiste as presións e emite un voto particular que merece ser coñecido, pois describe, con rigor, todo o que pasou ata hoxe.

Non deixa de sorprender que persoas de prestixio recoñecido, defensoras inequívocas do noso patrimonio, aceptasen as argumentacións manifestadas na reunión para emitir informe desfavorable alegando, ¡que casualidade!, enfrontamentos veciñais ou posibles interferencias na explotación económica do pemento?
En realidade, son cada vez máis as opinións que manifestan, pública e privadamente, que detrás de todo este asunto acochan escuros intereses inmobiliarios para Herbón e a súa contorna.

A Dirección Xeral de Patrimonio decidirá en breve. Confiemos en que sexa a favor do noso patrimonio e da nosa cultura… si non é así, quero anunciar, desde xa, que recorreremos, que demandaremos da maioría política no Concello de Padrón (pois o alcalde goberna en minoría) actuacións coherentes e claras en favor do BIC, pediremos a mediación do Consello da Cultura e da Universidade de Santiago… pois nin Padrón, nin Galicia, poden permitirse semellante disparate.

Por Manuel Dios Diz. Presidente del Seminario Galego de Educación para a Paz.

TIERRAS DE SANTIAGO, 15/05/12

Andrés Núñez Rajoy: ??Queremos por en valor a rica Terra de Iria?.

A entidade naceu motivada pola escasa posta en valor do patrimonio, da cultura e da paisaxe da zona ? Engloba aos concellos de Padrón, Rois, Dodro, Valga e Pontecesures ? Intégranna 40 persoas pero está aberta a máis

?? Fai escasas semanas presentouse o Instituto de Estudos Irienses, unha entidade que acaba de constituirse hai uns meses, para divulgar e poñer en valor o seu patrimonio. ¿Cándo empezaron a traballar nesta idea,?
?? ? unha idea que ven de longo. Na xuntanzas dos domingos que temos en Padrón sempre vimos a eiva da pouca posta en valor que ten toda a comarca, pois esta é unha terra moi rica. Dábanos envidia o que se estaba a facer no Val Miñor, onde se creou o Instituto de Estudos Valmiñoranos.Puxémonos en contacto con eles, animáronos e tamén o Instituto de Estudos Bergantiñán. Tiñamos todo sobre a mesa, pero non tiñamos claro o nome ata que veu o escritor Anxo Angueira e propuxo o termo de Terras de Iria. E ahí quedou. Xa levamos máis un ano de traballo.
?? Todo un traballo ata a constitución formal..
?? Sí e parece mentira. Os papeis levan o seu tempo. Esta é unha idea xurdida dende a sociedade, e dende o consenso.
?? ¿Quénes son eses nós?
?? Somos xente normal e corrente. Está Anxo Angueira que lle empaquetamos a labor aínda que agora está liado coa presentación do seu novo libro que se titula tamén Iria, hai dende veterinarios, filólogos, obreiros do metal, soldadores, enxeñeiros, catedráticos da USC, agricultores… Hai una representación de toda a comarca, de todos os concellos.
?? ¿De canta xente estamos a falar agora?
?? Dunhas 40 persoas, pero haberá moitas máis, sobre todo para o que pensamos facer, para a posta en valor de toda esta rica e variada comarca que é a Terra de Iria. Estamos abertos a máis adhesións.
?? ¿Cal é o obxectivo último?
?? Divulgar e poñer en valor o patrimonio de Terras de Iria
?? ¿Como se fai iso?
?? A pregunta boa sería ¿e quén o paga? Penso que temos que acostumarnos a pagar. ? unha posta en valor que a xente da Terra de Iria ten que ver como seu, que recoñecer que eso é bo, que se non se identifica non vale para nada. Hasta agora esto non se fixo, e é unha labor moi dura o facela, pero empezamos con pequenas cousas e estamos vendo o resultado. Se eso se pon en valor, xa temos moito andado. Esta terra sempre foi unha terra de paso, o Ulla foi un gran comunicador; nesas comunicacións compaxinábase a industria, o comercio, a agriculutra, e agora o turismo. A xente que ven a vernos ten que estar aquí máis dun día.
?? Para iso hai que ter amor polo noso… ¿A xente de Iria tenno?
?? Eu penso que algúns o teñen oculto e outros o temos moi á vista. Hai que ir rescatándoo pouco a pouco. ? unha labor fonda, que leva o seu tempo. Nos englobamos todo.
?? Padrón quizáis coñecémolo todos un poucos máis, pero o resto dos concellos non.
?? ? certo, e teñen un rico patrimonio tanto o que se ve como o que está oculto. Por exemplo, en Rois, no Faramello naceu un dos mellores artistas, como é Gambino. Ten moitas obras na comarca que non están postas en valor. Os petroglifos de Valga e Dodro, as recuperación e significados das pesqueiras… O patrimonio material e o inmaterial. Logo hai outro patrimonios para recuperar no que tamén hai que traballar como son castes autóctonas de mazás, sementes e outros..
?? ¿Xa teñen un programa de actos pechado ou aínda están nelo?.
?? Non. Agora quédanos presentarnos aos concellos. Tamén pensamos facer unha tertulia de temas de interés unha vez ao mes mínimo, que sexa itinerante; xeiras de recoñecer cousas, coñecer o que están a facer noutros municipios para aprender dos demais e ver que podemos facer no noso; unha revista que penso que estará para o Nadal….
?? ¿En qué nivel de conservación está o patrimonio de Iria?
?? Esta bastante mal. Por motivos profesionais estiven no Convento de Herbón, e por exemplo o retablo da igrexa ou lle botamos unha man ou se cae. Noutras lugares hai cousas que están mal; chove en moitos sitios, caen paredes… Polo de agora non podemos invertir. Ao mellor cando saía un mecenazgo. Os ricos aquí non son coma nos Estados Unidos, aos que lles exixe que invirten no patrimonio cultural. Aquí piden que non paguen impostos. Da unha envidia as veces non ser americano para cuestións coma estas… E logo temos outras cousas culturais que están ahí e non as vemos. Por exemplo hai uns marcos do medievo entre Teo e Padrón moi importantes que están no medio dos montes, os cruceiros, as carballeiras ou as árbores senlleiras que temos e outras que temos olladas para pedir a súa catalogación. Hai moito traballo.
?? Decía vostede que non podían afrontar as restauracións…
?? Sempre se pode facer algo, á xente tamén hai que decirllo: ??Mira estasenos picando o San Pedro e hai que restauralo?. Temos boas experiencias. En Iria hai tempo puxemos cartos e fixéronse cuestación para restaurar o órgano e outras cuestións.

EL PERFIL

? Naceu no ano 1957 en Pazos, Iria (Padrón).
? ? enxeñeiro agrícola especializado en horticultura, formado no campus lucense da Universidade de Santiago e en Madrid. Traballo no servizo de infraestruturas agrarias en Pontevedra.
? Declárase viaxeiro e devorador de libros sobre todo dos que teñen que ver coa historia. Pero un dos seus principais pasatempos tén máis que ver coa natureza: é amante dos paxaros, e o que máis lle gusta é apostarse na Lanzada para ver como voan os paxaros cara a Illa da Toxa.

TIERRAS DE SANTIAGO, 15/05/12

Encuentran el cuerpo del hombre desaparecido en el Ulla a su paso por Padrón.

Los servicios de rescate recuperan del agua el cadáver del hombre que había desaparecido en la tarde de ayer mientras nadaba en el río Ulla.

Los servicios de rescate han recuperado del agua el cadáver de un hombre que desapareció en la tarde de ayer mientras nadaba en el río Ulla, según informaron fuentes de los servicios de Emergencias 112.

El cuerpo del hombre fue encontrado por el equipo de actividades subacuáticas de la Guardia Civil en un tramo del río entre Herbón y Carcacía, a unos cien metros de donde desapareció en la tarde de ayer.

Efectivos de Protección Civil de Padrón reiniciaron esta mañana los trabajos de búsqueda, a los que se sumó un equipo de buceo de la agrupación de Protección Civil de la localidad de Ribeira, bajo la coordinación de la Guardia Civil.

El hombre, de unos 70 años, desapareció durante la tarde del domingo en una zona del río Ulla en el que la quietud de las aguas se transforma en un espacio con rápidos, lo que lo convierte en un punto peligroso.

Finalmente, los equipos de rescate encontraron el cadáver del hombre, que ya ha sido retirado del agua, sobre las 16.20 horas, indicaron las citadas fuentes.

EL CORREO GALLEGO, 15/05/12

Desaparece un santiagués mientras nadaba en Padrón en el río Ulla.

El hombre, de 70 años de edad, se acercó a la zona de mayor corriente, según las hipótesis de Protección Civil, que participó en unas tareas de búsqueda que han sido infructuosas

A.B.F.R, compostelano de 70 años de edad, ha desparecido esta tarde mientras nadaba en el río Ulla a su paso por Padrón, en el área recreativa de Carcacía, lugar al que había acudido en compañía de su hija. El suceso se produjo pasadas las cuatro de la tarde en una zona del río acotada para pescadores, que hace efecto de balsa, pero que se encuentra próxima a un área de rápidos.

Al parecer, el desaparecido se acercó a la zona de mayor corriente, según las hipótesis de Protección Civil, que participó en unas tareas de búsqueda que hasta ahora han sido infructuosas. Fueron otros bañistas de la zona los que alertaron de su desaparición al ver que el hombre no regresaba a la orilla después de entrar en el río para nadar. Además de Protección Civil, hasta el lugar se han acercado miembros de la Guardia Civil, un helicóptero y una empresa local de rafting.

LA VOZ DE GALICIA, 14/05/12

El club Terras de Padrón consolida su ruta internacional de motos antiguas.

La cita congregó a cien amantes de estos vehículos a dos ruedas pese al mal tiempo·· La organización acortó el recorrido en 20 kilómetros por la intensa lluvia y el viento

El mal tiempo no impidió que los amantes de las motos antiguas secundasen la propuesta que desde hace seis años, cada primero de mayo, hace la Asociación Cultural Motos Antigas Terras de Padrón: la Ruta Internacional. Es la primera cita que abre el calendario oficial de estas concentraciones moteras con acento romántico, ya que a todos ellos les une la pasión por las motos clásicas, las antiguas, aquellas que nada tienen que ver con las cilindradas modernas, ni la velocidad, sino con los paseos tranquilos y la libertad que otorga el ir montados en la vieja y restaurada Vespa del abuelo. Así y pese a lo adverso de la climatología, se dieron cita en la explanada del hotel Scala en Pazos (Padrón) un centenar de amantes de “estos viejos cacharros”. Entre ellos, un nutrido grupo de aficionados portugueses. Cortaron la cinta inaugural, el regidor padronés, Antonio Fernández, y el presidente del club Manuel Martín Azpiazu.

Entre las reliquias de antaño, ayer destacó una especialmente: la Motobécane de 1925, de origen francés, propiedad de un portugués. La peculiaridad de este vehículo, que recorrió los 65 kilómetros previstos, es que estaba sin restaurar, pero con un motor a prueba de bombas. Se llevó el premio a la moto más antigua.

Entre los participantes, varios con modelos de sidecar, donde acoplaron a familiares (especialmente niños). El mal tiempo obligó a recortar la ruta en 20 kilómetros (estaba previsto realizar 85 y pasar por Caldas y Vilagarcía). De las 100 motos participantes, sólo una falló. Además de la Motobécane del 25, recibieron también premio dos BSA (una de 1927 y otra de 1929) como mejor restauradas; una LUBE de 1957, y una Vespa 125 de 1955.

TIERRAS DE SSANTIAGO, 08/05/12

Javier Sánchez-Agustino: ??Queremos impulsar un vía crucis dende terra?.

??Facemos tamén un labor de unir forzas entre os 22 concellos integrantes da nosa Fundación para obter proxectos que de xeito individual non serían posibles? ? ??Esta Ruta é a primeira dos camiños xacobeos?

– Acaban de publicar unha guía da Ruta do Mar de Arousa e Ulla. ¿Canto tempo foi de traballo?
– O fotógrafo foi Adolfo Enríquez, e a empresa que fixo un pouco a guía foi Versal Comunicación. Sempre a Fundación se implica bastante nos proxectos. Neste caso, eu mesmo acompañei ao fotógrafo con outros membros da Fundación e da empresa de comunicación para facer foto a foto, o mellor dos encadres, de cada un dos cruceiros do río Ulla e da ría de Arousa.
– Imos facer un repaso pola historia deste vía crucis, que é o único marítimo no mundo…
– Que nós saibamos, é o único. O vía crucis marítimo-fluvial da Ruta Xacobea do Mar de Arousa e Ulla, que é un dos Camiños de Santiago segundo o estableceu a Lei do ano 1996 da Xunta, tiña que ter unha recollida nun formato tanto impreso como dixital. Foi un proxecto bastante desexado por nós; un proxecto, creo que ambicioso, pero necesario porque era unha forma de dar un atractivo máis a unha ruta de peregrinación pero tamén histórica, que para nós se sitúa como primeiro dos Camiños de Santiago.
– O vía crucis ten tamén ese valor sentimental porque foi un empeño de seu pai…
– Efectivamente. Ten unha fórmula moi singular e moi orixinal de sinalizar por medio de cruceiros no río Ulla e na ría de Arousa o que era esta senda de traslación. Permanecen imperecedoiros dende 1965. No ano 2004, mercede á donación Arousa Norte, tamén en colaboración coa nosa entidade, instaláronse catro cruceiros máis nas cidades de Ribeira, A Pobra do Caramiñal, Rianxo e Boiro. E isto completou na marxe dereita da provincia da Coruña o que era este vía crucis fluvial. Agora xa estamos en conversas coa Mancomunidade do Salnés e mesmo coa Deputación de Pontevedra para que o taller de pedra da Deputación poida instalar novos cruceiros dende O Grove para poder completar definitivamente o vía crucis fluvial. Por iso dicimos que, probablemente, esta guía turística terá unha segunda parte.
– ¿E para chegar a eses cruceiros como hai que facer?
– Pois, moi fácil. Calzarse uns bos zapatos de sendeirista e ter á disposición esta guía, que está á dispoñible en cada uno dos concellos que forma parte do Padroado, e pronto xa estará na nosa páxina. Polo tanto, con esta guía poder facer un percorrido pola vertente da provincia da Coruña para contemplar aqueles cruceiros que están nese lugar, ou ben pola ribeira da provincia de Pontevedra para contemplar os outros cruceiros, ou ben, o mesmo día facer todo. A verdade é que hai dous sinais que diferencian estes cruceiros de calquera outro que hai parecidos por Galicia. Unha delas, o seu emprazamento. Buscáronse lugares excepcionais, moi singulares, que puideran ser divisados tanto dende terra como dende mar. Outro sinal diferenciador é que todos teñen unha simboloxía fundamentalmente xacobea. Son iconos facilmente identificables e esta guía axuda a que ninguén se perda e poida visitalos.
– ¿Cantos cruceiros son?
– Dezasete, nestes momentos. Agardamos que haxa aproximadamente entre 4 e 6 máis, que se instalarán nas ribeiras da ría de Arousa e do río Ulla, entre esta anualidade ou a próxima.
– ¿Que outras cousas ten en mente a Fundación?
– Agora estamos a preparar os sendeiros da Traslación de xeito que a Ruta se poida contemplar dende terra. Estamos facendo xa a búsqueda daqueles sendeiros tradicionais para unir aquelas localidades do Grove pasando por todos os concellos formantes da Fundación desa parte da provincia de Pontevedra até Padrón e, tamén dende Ribeira até a vila de Padrón tamén para que aqueles que queiran ou non dispoñan de embarcación poidan facer esta ruta por terra e visitar todos os concellos da Fundación. Penso que isto vai reverter moi positivamente, dende o punto de vista turístico, nos concellos da Fundación. Eses sendeiros da Traslación irán acompañados da correspondente guía para que se poidan identificar cales son os sendeiros e para que a xente poida facer a pé o percorrido.
– ¿Como de avanzados están estes sendeiros?
– O outro día xa mantivemos as primeiras conversas cos técnicos da Sociedade Anónima de Xestión do Xacobeo, que volve estar detrás desta iniciativa e que se implica moito neste tipo de publicacións de guías, que penso que son enormemente interesantes.
– ¿Os concellos tamén están interesados nestes proxectos?
– Si, porque lles interesa moito a promoción do turismo, que é o principal motor industrial deste país, especialmente na ría de Arousa. No caso particular da guía dos sendeiros da Traslación temos que dicir que é importantísima a colaboración dos concellos, porque son eles os que nos poden identificar aqueles camiños máis interesantes que poden incorporarse e vaia ser o sendeiro oficializado. Non queremos trazar novos sendeiros, senón trazar aqueles que xa son históricos e que veñen sendo utilizados pola veciñanza da zona.
– ¿Tamén nos pode axudar isto a coñecer eses concellos dende outro punto de vista?
– Si. Ese outro dos obxectivos da Fundación. Somos conscientes de que ao lado de concellos cun potencial turístico enorme, hai outros menos coñecidos. A propósito de que alguén coñece o concello de Santiago ou o de Sanxenxo, de repente sexa coñecedor dalgunha cuestión de interese patrimonial, histórico, monumental, noutros concellos máis pequenos, pero non menos importantes. Nós, o que facemos é un labor de unir forzas, solidariamente, e mancomunar esforzos para obter aqueles proxectos que de xeito individual non era tan doado alcanzalos pero que de forma conxunta resulta moito máis doado.
– ¿Que outras iniciativas teñen en marcha?
– Aínda que a crise tamén fixo que moitos dos proxectos que tiñamos en mente se quedaran aparcados ou retrasados, estamos traballando na posta en marcha da nova Guía literaria da Ruta Xacobea. Tamén é un proxecto que nós herdamos. O fundador deuse de conta de que arredor de todos estos concellos había unha liña argumentaria común. O feito de que moitos autores insignes galegos naceron, viviron e participaron da ría de Arousa e do río Ulla. Este o caso de Rosalía de Castro, Dieste, Ramón Cabanillas, Castelao, Valle-Inclán, Camilo José Cela, Julio Camba… Estamos a falar de moitos literatos galegos, que é outro reclamo para aqueles que non están tan interesados no turismo do mar, poidan coñecer as vilas natais destes autores e, ao mesmo tempo, coñecer a Ruta da Traslación, e todo o que rodea aos 22 concellos integrantes da Fundación. E se poden coñecer a súa gastronomía, moito mellor.

O PERFIL

? Naceu o 21 de setembro de 1968 en Vilagarcía de Arousa.
? ? licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Na actualidade exerce de avogado, e tamén é profesor colaborador da
Escola de Práctica Xurídica, pola que está diplomado.
? Amante do deporte, o seu tempo de lecer dedícao a practicar ciclismo de montaña, montañismo e vela, ademais de a viaxar.

TIERRAS DE SANTIAGO, 01/05/12